CZARNY BEZ.

Pora na czarny bez - Sambucus nigra. Niepokojący zapach jego liści zna każdy, kto latem chował się w zaroślach tego dzikiego krzewu. Wierzy się, że gdy rośnie w pobliżu domu strzeże jego mieszkańców. Co jeszcze warto wiedzieć o tym niezwykłym, rodzimym krzewie?

10 CIEKAWOSTEK O CZARNYM BZIE

1. Azotożerca.

Bez czarny wcale nie był kiedyś tak powszechny jak współcześnie. Spotykając na swej drodze ów krzew przezornie należało się skłonić, a nawet uchylić kapelusza. Dziś już się tego zwyczaju nie praktykuje, ponieważ krzew rośnie niemal wszędzie. Rozplenieniu się sprzyja wzrost zawartości azotu w glebie np. w wyniku stosowania wysokich dawek nawozów azotowych we współczesnym rolnictwie. A bzy są wyjątkowo pazerne na azot.

2. Imion jego wiele.

Niewielu przedstawicieli polskiej flory przez lata uzbierało aż tyle nazw. „Flora ojczysta” wymienia następujące:

  • bez lekarski,
  • bez pospolity,
  • bzowina,
  • bzina,
  • buzina,
  • hyczka,
  • baźnik,
  • bess,
  • best,
  • bestek,
  • bez apteczny lub aptekarski,
  • bez biały,
  • bez dziki,
  • bzowki,
  • flider,
  • gołębia pokrzywa,
  • hebz,
  • holunder,
  • hyćka,
  • kaszka,
  • suk.

A może ktoś pamięta jeszcze jakieś inne bzowe imię?

3. Smaczny na wiele sposobów.

Ze względu na trującą sambunigrynę i sambucynę (glikozyd cyjanogenny o charakterystycznym,  ostrzegawczym zapachu) nigdy nie jedzmy liści, pędów ani niedojrzałych owoców bzu.

Trujące związki ulegają dezaktywacji w obróbce termicznej (gotujemy bez przykrywki!). Z ochotą spożywamy słodkawe i ciekawe w smaku:

Kwiaty bzu:

  • lemoniady, nalewki, syropy, herbatki na przeziębienie
  • sałatki
  • smażymy je w naleśnikowym cieście.

Owoce:

nalewki, konfitury, dżemy, ciasta.

4. Samowystarczalny.

Kwiaty pojawiają się już na trzyletnich osobnikach na przełomie maja i czerwca. Słupki i pręciki rozwijają się równocześnie, a do zapylenia dochodzi zazwyczaj w obrębie jednego krzewu (prawdopodobnie ze względu na fakt, iż kiedyś osobniki były od siebie zbyt oddalone).

5. Długowieczny

Krzewy (rzadziej drzewa) cechuje duża żywotność, odporność na uszkodzenia, silna regeneracja pędów. Na jednym stanowisku dożywają spokojnie 20-30 lat.

6. Nie lubi trawy.

Bez czarny źle czuje się w towarzystwie zwartej darni. W stanie naturalnym pojawia się w miejscach, gdzie wskutek pożaru lub podmakania trawa rosnąć nie może.

7. Towarzyski.

Bez czarny lubi towarzystwo innych roślin, tworząc w naturze typowe zbiorowiska zaroślowe np. z głogiem. Nowe typy zbiorowisk z jego udziałem powstają w miejscach, związanych z działalnością człowieka. Tu bez spotkamy najczęściej na stanowiskach ruderalnych w drużynie z pokrzywami, robiniami akacjowymi, klonami i jesionami. W ogrodzie bez będzie w zgodzie rósł m.in. z dereniami, grabami, bukami i olchami.

8. Odstraszacz.

Ochronne działanie krzewu ma podstawy nie tylko w aspekcie metafizycznym, ale także chemicznym. Zawarte w roślinie substancje działają jako skuteczny repelent na większość owadów i gryzoni.

9. Bzowy kosmetyk.

Tonikiem z bzu, wykonanym domowym sposobem, warto przez cały czas dostępności świeżego surowca co dzień przemywać twarz, by na dłużej zachować jej młodość i blask.

10. Bzowe ucho.

Na pniach starych osobników bzu czarnego pojawia się czasem tzw. bzowe ucho – rzadko spotykany, jadalny grzyb.

NIE DZIKIE BZY – ODMIANY OGRODOWE

Na koniec jeszcze lista ucywilizowanych wersji dzikiego holundra. Niemal co roku hodowcy wypuszczają na rynek nowe, zachwycające odmiany czarnego bzu. Oto kilka najciekawszych, których gabaryty (1-3,5m) mniejsze od gatunku wyjściowego pozwalają na uprawę tych krzewów nawet w niewielkich ogrodach, a nawet w dużych donicach na balkonie czy tarasie:

  • 'Variegata' – liście biało obrzeżone
  • 'Aurea' – młode przyrosty seledynowe, liście złocistożółte, kwiaty białe, dorasta do 3m
  • 'Aureovariegata' – pstro żółte liście
  • BLACK BEAUTY 'Gerda' i BLACK LACE 'Eva' – liście niemal czarne podkreślają róż kwiatostanów
  • 'Eifel1' - purpurowa kolumna o wysokości 2-3m przy metrowej średnicy
  • 'Guincho Purple' – liście ciemnopurpurowe,  kwiaty różowe, wys. 3,5m
  • 'Laciniata' – liście postrzępione
  • 'Linearis' –  ażurowy, nieduży (do 2 m)
  • 'Madonna' – liście jasnozielone, białokremowo obrzeżone
  • 'Marmorata' - półkulisty, pstry, dorasta do 2m
  • 'Obelisk' - pokrój kolumnowy
  • 'Pulverulenta' – liście marmurkowe
  • 'Purpurea' – młode przyrosty purpurowozielone
  • 'Pygmy' - kulisty krzew metrowej wielkości idealny do dużego pojemnika
  • 'Schwarzer Diamand' –  trudno dostępna odmiana, której kwiaty i owoce pozbawione dziwnego zapachu.

Bez jest tolerancyjny i wytrzymały. Najlepiej rośnie na stanowiskach półcienistych, pod osłoną wyższych drzew. W pełnym słońcu będzie potrzebował stale wilgotnego podłoża.

 

Dodaj komentarz